Yesilhisar Ovasi ve Cevresinin Iklimi
OZET:Yesilhisar Ovasi( Develi Ovasi ), Ic Anadolu Bolgesinde, Orta Kizilirmak Bolumunun guneyinde yer almaktadir. Etrafi yuksek daglarla cevrili bir depresyon alani niteligindeki ova aluvyal tabanli olup, kapali havza ozelligindedir. Relief sartlari itibariyle,kuzeydogusunda Erciyes Dagi, dogusunda Develi daglari, guneyinde Aladaglar ve batisinda Misli Platosu sahasi ile cevrilidir. Yaklasik 1000 km² lik alan kaplayan bu ovaya, Yesilhisar Ovasi, Develi Ovasi, Develi Karahisar Ovasi, Sultanova gibi isimler verilmistir. Buyuk bir tarimsal potansiyele sahip olan ovadan cesitli sorunlarin varligi nedeniyle yeterince faydalanilamamaktadir.
Yesilhisar Ovasinin iklim kosullari, cografi konumun etkisiyle oldugu kadar, relief sartlari ile de belirli ozellikler kazanmistir. Iklim unsurlarinin isleyisi ve etkileriyle ilgili olan bu ozellikler bazi onemli sonuclar dogurmustur. Arastirmamizda once,Yesilhisar Ovasinin iklim ozellikleri belirlenmis,iklim elemanlarinin her biri ayri ayri incelenmis, daha sonra da iklim tipi ortaya konularak, etkili bir faktor olarak, iklim olaylarinin dogal cevre, insan yasami ve tarimsal faaliyet uzerindeki yonlendirici etkileri aciklanmaya calisilmistir.
Ovanin iklimi uzerinde en etkili faktorlerden biri hava kutleleridir. Ova farkli cevrelerden gelen hava akimlarinin etkisi altinda bulunur ve hava kosullari yil icerisinde surekli degisme gosterir. Bolgede soguk donemde Kontinental Polar (cP)ve Maritim Polar (mP) hava kutleleri, sicak donemde ise Kontinental Tropikal (cT)hava kutlesi egemendir. Bolgede iklim olaylarini yoneten bu hava akimlari, relief sekillerinin duzeni nedeniyle, termik ve dinamik degisikliklere ugramaktadir. Ovanin batisindaki plato sahasi ile guney, dogu ve kuzeydogudaki daglik alanlar arasinda relief farkliligi, sicaklik, ruzgarlar ve yagis acisindan kucuk farkliliklar olusturmaktadir.
Yesilhisar Ovasinin bati kesiminde yillik ortalama sicaklik 11,4°C, dogusunda 10,8°C ve guneyinde ise 10,7°C dir. Yani, ovadaki istasyonlar arasinda 0,7C lik, yillik ortalama sicaklik acisindan onemsiz, bir fark vardir. Yillik amplitud 21,4°C 22,4°C arasinda ortalama bir degere sahiptir. Ancak ovanin relief ozelliklerine bagli olarak depresyon alani ( ova tabani ) ile cevresindeki yukseltiler arasinda sicaklik farklari ortaya cikmaktadir. Ova tabaninda 11°C olan yillik ortalama sicaklik Erciyes Daginda 3000 m den itibaren 0°C nin altina dusmektedir. Ovada don olayli gun sayisi onemli sayilabilecek bir miktara ulasmaktadir ( 152 - 192 gun ).
Yesilhisar Ovasinda yillik ortalama hava basinc 879,8 mb dir. Eylul - Subat arasindaki donemde basinc yillik ortalama civarinda ve daha yuksek, Mart - Agustos arasindaki donemde yillik ortalamadan dusuktur.Yesilhisar Ovasi ve cevresinde hakim ruzgar yonu, genel olarak kuzey - guney dogrultusundadir. Butun istasyonlarda kuzey - guney yonlu ruzgarlar esmekte ise de sadece Yesilhisar da bati yonlu ruzgarlar gorulmektedir. Ayrica sahada yuksek daglik alanlarla ova tabani arasinda, isinma farkliliklarindan dolayi meydana gelen basinc farkliliklarina bagli olarak dag ve vadi meltemleri gibi yerel ruzgarlar da gorulmektedir. Arastirma sahasi yurdumuzda ruzgar erozyonunun etkisinde kalmis olan onemli alanlardan birisidir. Ruzgar erozyonu ovanin tamaminda gorulmekte, ancak erozyona en cok maruz kalan saha, ovanin kuzey ve bati bolumleridir. Tuzluluk ve drenaj gibi sorunlarin bulundugu ovada, ruzgar erozyonu ile tasinan malzemenin birikmesinin etkili oldugu alanlarda urunlerin zarar gormesi, verimli topraklarin ustinun kumullarla kaplanmasi insan yasamini olumsuz yonde etkilemektedir.
Yesilhisar Ovasi ve cevresinde yagis miktari ova tabanindan cevredeki yukseltilere dogru artmaktadir. Bu artis, ovanin kuzeydogu, dogu ve guneyinde, yukseltilere bagli olarak duzenli bir sekildedir. Ovanin batisinda topografyanin cesitliligine uyarak farklilik gostermektedir. Ova ve cevresinde genel olarak 200 -1600 mm yagis dusmektedir. Sahada yagislar arasinda bu kadar buyuk bir farkin bulunmasi ovanin morfolojisi ile alakalidir. Zira, minimum yagisin goruldugu ova tabani ile maksimum yagisin tespit edildigi Erciyes Dagi arasinda 2800 m lik yukselti farki vardir. Yillik yagis miktarinin en fazla oldugu yer, ovanin guneyinde, Yahyali istasyonu ( 451,2 mm ), en az yagisin tespit edildigi yer ise ovanin batisinda, Yesilhisar istasyonudur ( 274,8 mm ). Ovanin genelinde en yagisli mevsim ilkbahar olup, onu kis mevsimi takip etmektedir. En az yagisli mevsim ise yazdir.Ilkbahar ile yaz arasinda buyuk fark vardir. Dolayisiyla yagisin yil icinde aylara ve mevsimlere dagilisi duzensizdir. Ancak bu duzensizlik Akdeniz ve Guneydogu Anadolu Bolgeleri boyutlarina ulasmamaktadir. Yillik yagis miktari bakimindan ovanin bati kesimi ve ova tabani, Turkiye de en az yagis alan Tuz Golu civarinin yagis tutari ile hemen hemen ayni degere sahiptir. Yagis kosullari acisindan saha Ic Anadolu Karasal Yagis Tipi ne dahildir.
Yesilhisar Ovasi ve cevresinde tespit ettigimiz istasyonlarda, toprakta su birikimi Kasim ayindan itibaren baslamaktadir. Bu durum Mayis ayina kadar devam etmekte, bu aydan itibaren birikmis su sarfedilmeye baslanmaktadir. Haziran ayindan itibaren de su noksanligi belirir. Bu durum yagisin potansiyel evapotranspirasyondan ( PE ) fazla oldugu, toprakta suyun birikmeye basladigi, Kasim ayina kadar surer. Bu genel gorunum icinde, sadece Yesilhisar da su fazlasi gerceklesmemektedir. Diger iki istasyonda ise Ocak, Subat ve Mart aylarinda su fazlasi ortaya cikmaktadir.
Yesilhisar Ovasinda yari kurak iklimin vardir. Kuraklik ovanin batisinda yilin 6 ayini, diger kesimlerinde ise yilin 5 ayini kapsamaktadir. Bu durum arastirma sahasinda yari kurak iklimin varliginin en bariz kanitidir. Ancak bu yari kurak iklim ovanin bati kesiminde (Yesilhisar ) col iklimine, guneyde ( Yahyali ) ise yari nemli iklime yaklasmaktadir. Bu farkliliga ragmenYesilhisar Ovasi ve cevresinde yari kurak iklim bakimindan bir birliktelik mevcuttur.Yesilhisar Ovasi ve cevresindeki iklim olaylari, yazlari daha az sicak ( 20°C - 25°C), kislari daha soguk ( 0°C ( -3°C ) arasinda ), yaz mevsimine ait yagis tutari nisbeten yuksek ( yillik yagisin % 10 u veya daha fazlasi ) olan Ic Anadolu Step Ikliminin sinirlari icinde gelisme gostermektedir.
Mustafa KUCUK
( Basilmamis Yuksek Lisans Tezi )
THE CLIMATE OF YESILHISAR (DEVELI) PLATO AND ITS ENVIRONMENT
Yesilhisar plato (Develi) is located at the south of the middle Kizilirmak Area in the Inner Anatolia Region. The plato is a depression area which is surrounded by heighty mountains and also contains the qualities of alluvial floor and covered riverbasin. In terms of its relief conditions, it is surrounded by Erciyas Mountain which is located on the North-East, Develi mountains on the East, Ala Mountains on the South and Misli Plato Area on the West. This plato having approximately 1000 km2 of area is called as Yesilhisar Plato, Develi Plato, Develi-Karahisar Plato, Sultan Plato. Despite its agricultural potential, The Plato is not utilized a in sufficient manner as result of various problems.
The conditions of Yesilhisar Plato are of specific characteristics dependent on the geographical situation as well as relief conditions. The Plato is under the influence of the air streams from different environments and weather conditions continuously changes during the year. In the regeon, under the cold periods there prevails air mass of Continental Polar (cP) and Maritime Polar (mP) and under hot periods Continental Tropical (CT). The relief difference between the plato area on the west of The Plato and the mountainous areas on the South, on the East and on the Northeast resulted in minor differences in terms of rains, temperature and winds.
The annual average temperature in Yesilhisar Plato is 11,4 C on the West, 10,8 on the East and 10,7 on the South. Annual amplitude is a average value of 21,4C - 22,4C. Annual average temperature on the floor is 11C whereas it fell under 0 C after 1000m. Annual average air pressure on the Plato is 879,8 mb. In general, major wind direction intensified along the sectors of the Nort and the South. The research area is one of significant regions in our country which is subject to wind erosion.
Annual rain amount increases from the floor of The Plato to the surrounding heights. In general, the amount of 200-1600 of rain falls on the Plato. The maximum value of rain fall is on the South of The Plato (451,2mm) whereas the minimum value is on the West (274,8mm). Area is considered under the type of Anatolian land rain in terms of rain conditions.
Yesilhisar Plato is of semidry climate. Droughty conditions on Yesilhisar Plato prevails during the 6 months of the year (period of June-November) and in the other areas during 5 months of the year (period of June - September). Semidry climate approach to the desert climate on the West side (Yesilhisar) and to the semi .. on the South side (Yahyali). Despite this difference, there exist a coexistence on Yesilhisar Plato and its surroundings in terms semi dry climate.
Mustafa KUCUK
Yayimlanmasini istediginiz yazilariniz icin lutfen bizimle irtibata geciniz!
